مولوی هورامی

مولوی كُرد(تاوگوزی)
سید عبدالرحیم فرزند ملا سعید نوه ملا یوسف جان فرزند ملا ابوبكر مصنفی چوری كه منتسب به سید محمد زاهد كه معروف به پیر خدر شاهو است می باشد . تخلص شعری وی ( مه عدوومی ) است و در فرهنگ و ادبیات كردی به مولوی مشهور است .مه وله وی (مولوی ) در سال 1221 هجری قمری در روستای سرشانه ( سه رشانه ) در منطقه تاوه گوز كردستان عراق در خانواده ای فرهنگی - دینی چشم به جهان گشود . در كودكی همراه با خانواده به روستای بیژاوه نزدیك شهر حلبچه می رود و در آنجا نزد پدر قرآن می آموزد همزمان كتاب های مقدماتی فارسی و صرف و نحو عربی را نیز آموخته است . پس از آن همچون بسیاری از طلبه های كردستان برای فراگیری علم به شهر پاوه رفته است و پس از فراگیری علوم در شهر پاوه به چور از توابع مریوان رفته و پس از آن به سنه (سنندج ) رفته و در مسجد وزیر به تحصیل علوم زمان پرداخته است سپس به بانه و پس از آن به سلیمانی ( سلیمانیه ) رفته ور در مسجد گه وره ( بزرگ ) آن شهر از خدمت عالم بزرگ شیخ معروف نودی استفاده نموده است سپس به مسجد جامع حلبجه رفته و از وجود شیخ عبدالله خه رپانی استفاده نموده بعد از ان به قه لای جوانرود رفته و پس از آن دوباره به سنه (سنندج ) رفته و در مسجد دار الاحسان مدتی بیشتر از بار اول راگذرانده است . سپس به سلیمانی ( سلیمانیه ) رفته و در خدمت ملا عبدالرحمن نودشه ای كه مفتی سلیمانیه بوده و امام مسجد مه لكه ندی بوده است درس طلبگی را تمام كرده و موفق به اخذ اجازه از محضر ایشان گردیده است .
پس از آن به روستای چروستانه در اطراف حلبچه رفته و در آنجا به تدریس پرداخته است . پس از مدتی هوای تصوف اورا مجذوب كرده و گرفتار ذوق اهل معنا می گردد و بهمین دلیل به شهر ته ویله رفته و صوفی شیخ عثمان سراج الدین كه خلیفه مولانا خالد نقشبندی بزرگ طریقه نقشبندی در كردستان می شود . و مدت زیادی را به عنوان مرید شیخ سراج الدین بسر می برد . پس از چند سال به روستای بیاویله نزدیك حلبجه می رود و پس از مدتی به روستای گونه رفته و چند سال نیز در آنجا می ماند . سپس به شه میران كه در آن زمان تحت اداره شیخ علی عبابیلی بوده است می رود كه شیخ علی احترام بسیار زیادی برای مولوی قایل بوده است اما پس از مدتی عثمانی خاله بدستور محمد پاشای جاف اداره شه میران را از شیخ علی گرفته و بهمین دلیل مولوی راهی روستای سه رشاته كه زادگاه اوست می شود و در همان روستا دیده از جهان فرو می بندد .
مولوی در سالهای حیات خویش با چند حادثه و فاجعه سخت مواجه شده است ( آنگونه كه از شعرهای او برمی آید ) اول سوختن كتابخانه مولوی كه در آن كتابهای بسیار و نوشته ها و حتی دیوان شعر او می سوزد . دوم وفات عنبر خاتون همسر مولوی است كه آنگونه كه پیداست احترام و عشق زیادی به او داشته است . سوم از دست دادن بینایی بمدت هفت سال كه همان باعث وفات و افول ستاره ای بی بدیل در آسمان شعر و ادب اورامان و كردستان می شود . سر انجام مولوی پس از 79 سال عمر سراسر با بركت در سال 1300هجری قمری دیده از جهان فرو بست . از مولوی آثار ارزشمندی بجای مانده است .
دیوان مه وله وی :
الفضیله : كه شامل 2031 شعر عربی است و در سال 1285 هجری قمری آنرا به رشته تحریر در آورده است
العقیده المرضیه : مشتمل بر 2452 شعر كردی كه در سال 1352 هجری قمری از سوی محی الدین صبری النعیمی در مصر بچاپ رسیده است . اولین بیت دیوان اینگونه آغاز می شود

زوبده ی عه قیده و خو لاصه ی كه لام           هه ر له تو بو توس ثه نای تام

الفوائح : كه شامل 527 شعر فارسی است كه همراه العقیده در سال 1352 توسط محی الدین صبری النعیمی در مصر بچاپ رسیده است . بجز این موارد كتابی در باره اصول طریقه نقشبندی از ایشان بجای مانده است .

 

   مولوی هورامی   

ئاماوه وه هار - مولوی هورامی

ئاماوه وه هار ُ وه هاری شادی

بوی عه تر نه سیم غونچه ی ئازادی

خیل خانه ی خه فه ت بار به نی یش که رده ن

مه ینه ت روو نی یان وه ماوای مه رده ن

خه م وینه ی که مان قامه ت خه م بی یه ن

هه وارگه ی قه دیم نه ده سش شی یه ن

به زم شه وق و عه یش نه ده رووم جه مه ن

ئانه هیچ نه بو نه ده روون  خه مه ن

ئینه نه تیجه ی دیای بالای تون

نیشانه ی وصال خال ئالای تون

************************

پیری - مه وله وی هورامی

 

واده‌ی سفیدی شکۆفه‌ی پیرین

شکۆفه‌ی باخچه‌ی پیری دڵگیرین

شکۆفه‌ی باخچه‌ی پیری سفیده‌ن

سه‌رمایه‌ی مێوه‌ی عیرفان هه‌ر ئێده‌ن

نه‌ باخچه‌ی سونبوڵ تار مووی تار دا

سپی شکۆفه‌ی پیریم دیار دا

باقه‌ی زوێری و زاری و دڵگیریم

په‌ی په‌ی زیاد که‌رد په‌ژاره‌ی پیریم

ئاخر ڕۆی وه‌هار نه‌و جوانیمه‌ن

ئه‌وه‌ڵ ڕویپایز زینده‌گانیمه‌ن

هه‌ناسه‌م چون بای خه‌زان مه‌خێزۆ

په‌ی په‌ی به‌رگ شاخ شادیم مه‌ڕێزۆ

خه‌ده‌نگ باڵام چه‌مان که‌مان وه‌رد

ڕاست وه‌ نیشانه‌ی فه‌نا ڕوو ئاوه‌رد

که‌م که‌م پیری خه‌م وه‌ قامه‌ت مه‌دۆ

ده‌م ده‌م وه‌دعده‌ی ڕۆی قیامه‌ت مه‌دۆ

پیری یه‌کسه‌ر زۆر جه‌ زانووم سه‌نده‌ن

سه‌ر وه‌ گه‌ردندا هه‌ر وه‌ زۆر مه‌نده‌ن

ساقی، پام به‌سته‌ی زه‌نجیر پیرین

ده‌سم دامانت واده‌ی ده‌س گیرین

چابوک به‌و ڕه‌فتار بێ دره‌نگه‌وه

خه‌رامان به‌و ناز باڵای شه‌نگه‌وه‌

جامت جه‌م ئاسا له‌بـــڕێز که‌ر‌ جه‌ مه‌ی

پێم نۆش که‌ر وه‌ یاد به‌زم ئارا که‌ی

مه‌ستی وه‌ پیران جوانی مدۆ

هێز دووباره‌ی زرانی مدۆ

پیم ده‌ر تا په‌ی په‌ی پێوه‌ هه‌ی که‌روون

ڕای سه‌خت سارای مه‌حشه‌ر ته‌ی که‌روون

زرنگه‌ی گۆش وێم پێم ماچۆ وه‌ تاو

گاهێ خه‌به‌ردار، گاهێ سه‌ر حه‌ساو

من په‌مه‌ی غه‌فڵه‌ت که‌ڕ که‌رده‌ن گۆشم

هیچ وه‌ که‌س نی یه‌ن نه‌گۆش نه‌ هۆشم

نه‌ی گوزه‌رگای ته‌نگ بازار چه‌پ گه‌رد

هه‌ر کاتێ زانای ئه‌جه‌ل سمکۆ که‌رد

مترێب به‌و نه‌غمه‌ی (شانازی) ته‌وه‌

یا به‌و په‌رده‌ی پاک (حیجازی) ته‌وه‌

بوڵه‌ند که‌ر دڵ سۆز سه‌دای دڵ ته‌نگی

به‌ڵکم بێدار بوو جه‌ی خاو سه‌نگی

های غه‌فڵه‌ت تا که‌ی هام سه‌فه‌ر ویه‌رد

بێدار به‌ر جه‌ خاو کاروان ویه‌رد

 

**********************

میرزا عبدالقادر پاوه ای

میرزا ئه ولقادر پاو ه یی
ایشان عبدالقادر بن محمد بن جعفر اهل پاوه كه در سال (1240 قمری) چشم به دنیا گشود. مجموعه اشعار ایشان(دیوان میرزا ئه و لقادر پاوه یی) با گردآوری هادی سپنجی به چاپ رسیده است. میرزا از مریدان شیخ علی طالبانی بوده است. ایشان در سال( 1325قمری) در كرمانشاه وفات یافته و در قبرستان (قبر آقای كرمانشاه) به خاك سپرده شده است.

 

                                                          

                         

                                                           وه فای لیل   

میرزام بو وه عه شق مه یل هه ر جاران

به وه فای قه دیم مابه ینی یاران

به و شه رت و ئیقرار چه نی له یل که رده ت

وه گیانی ئازیز تازه ئاورده ت

وه ئاره زوی دل وه کام یاواکه ت

وه دیده ی دلبر سه ول ساواکه ت

وه باری خاتر خه سته ی پرخاران

وه تورره ی چین چین زولف نازاران

خه م زه دهی  خه مان ده رد ئه و گارم

هه نی چی فیشته ر مه ده ر ئازارم

مه ده ر وه خه یال ماجرای مازی

مه شیو مه قاشی په ریم بسازی

به لام کام مه قاش؟ بالای مه قاشان

شیرین ته ر جه ره نگ نه قش نه قاشان

بکیشو چون کیش جه زبه ی مقناتیس

بمانو وه ته رج کارخانه ی ئینگلیس

سافیش جه خه یال هور ویه رده بو

شه وقش جه جامان گره و به رده بو

ده رزی و مودبیره و حه لقه ش دیار بو

دایم با جه لام یادگاری بو

موممتاز بو چون لول دانسقه ی خارا

بکیانه ش په ریم وه بی مودارا

قادر تا ئو رو موده ی عومرش بو

ئافه رین واچو په ی ده سکار تو

صه یدی هه ورامی

صیدی هورامی
صیدی شاعر یزرگ اورامان در سال 1199 هجری تا سال 1265 هجری میزیسته است. و بیش از 1500 قطعه شعر دارد، بیشتر اشعارش به شیوه اورامی كهن اوستائی و فارسی بوده است. و اشعاری نیز به زبان عربی دارد. نامش ملا محمد سلیمان فرزند حاج سید محمد خانقاهی و در قریه خانقاه پاوه متولد گردیده و نزد بیشتر اساتید اورامان و حوالی شهر زورتلمذ و آخرین مراحل تحصیل را از محضر ماموستا جلال خورمالی استفاده و از حضور ایشان مجاز شده. صیدی پس از اتمام تحصیل به شهر اورامان تخت رفته و در آنجا ماندگار و متا هل گردیده و سمت مدرس علوم دینیه و امام جمعه و جماعت شهر اورامان تخت را داشته و ضمناً با كسب باغبانی امرار معاش مینموده است. 

                                        

اشعار زیر از شاعر بزرگ هورامان و کردستان صیدی هورامی می باشند.

             

قیبله م چی دونیا

قیبله م چی دونیا ، قیبله م چی دونیا

ئینده ئاواتم مه نده ن چی دونیا . .

روی وه ر جه مه رگ به دیده م بدیا

له ب وه بانی له ب لالی توم بنیا

هه ر دوو بنیامان سه ر وه یه ک سه رین

که ردامان رازی ویه رده ی دیرین

بدیام ده ستی توم وسته ن نه گه رده ن

ئوسا بواستام ئاوات وه مه رده ن

بو بنیام وه بوی زولفی موشکینت

بکه ردام ته واف کابی جه مینت

بالای ویم په خشان بالات بکه ردام

داخم نه مه ندا ، ئوسا بمه ردام

ئوسا ، جه و دما ئه گه ر مه مه ردم

په ی مه رده یی ویم شادی مه که ردم

يا شێخ صه‌نعـــانم

يا شێخ صه‌نعـــانم ، يا شێخ صـــه‌نعـــانم
عــــاشق په‌ی ته‌رسا ، من چوون صه‌نعانم
بێ باك جــــــه‌ تانه‌ی مـــه‌نا و مه‌نــــــــعانم
چوون(يه‌عقوب)داغدار په‌ی (مــاي كه‌نعانم)
(وامێق ) په‌ی ( عوزرا ) زوڵف عــــــه‌نبه‌رينم
(فـــــه‌رهاد)جه‌ حه‌سره‌ت خاڵی(شيرين)م
جه‌(به‌هـــــــــــــرام )به‌دته‌ر من نمــه‌دپۆشم
(گوڵـــــه‌ندام) سه‌نده‌ن فام چه‌ني هۆشم
(مه‌جنــــــوون)ی (لـــــه‌يل)م بيابــــان گێڵم
عــــــالـــــــه‌م مه‌زانان په‌ی لـــــــه‌يلێ وێڵم
زه‌ده‌ی ( گوڵجـــــــــــه‌مين ) وه‌نه‌وشه‌ خاڵم
هــــــا جـــــــه‌لاش هۆشم ، فكرم ، خياڵم
من چــون سالێكان رِای عــه‌شقم دايێم
يا شێخ لاقـــــــــه‌يدم جه‌ لـــۆمه‌ي لايێم
نه‌واچــان پی ده‌رد هــــــــه‌ر من مۆبته‌لام
سه‌دكه‌س هه‌ن چـوون من به‌ ئايه‌ی كه‌لام
هه‌زار كه‌س وه‌ی ته‌ور شێــوه‌ش ئی بازين
نيـــــــم به‌ حه‌قيقه‌ت نيم به‌ مــــــــه‌جازين
تا مـــــــه‌جاز نه‌بـــــۆ حـــــــــه‌قيق نمــــه‌بۆ
حــــــــه‌قيق بێ مـــــــه‌جاز ته‌حقيق نمه‌بۆ
ئه‌ر حـــــه‌قيقه‌ته‌ن ئه‌ر مــــــــه‌جازی يه‌ن
دڵـو من په‌ی ئه‌و به‌ خــــــــــــــــوا رازي يه‌ن
گــــرد جه‌ من فێشتـــــــــه‌ر حاڵشان فه‌نان
داخــــم هه‌ر ئێده‌ن هــــــه‌ر په‌ی من مه‌نان
گــــرد جه‌ هام ده‌ردي من حاشا كـــــــه‌ران
سا خـــــــــه‌ڵقان به‌يان ته‌مــاشا كـــــــه‌ران
ئه‌ر عـــاشق نه‌بان يه‌كســـــه‌ر مه‌ڵا و شێخ
فتـــــــــــــوا بۆ ( صه‌يدي ) سه‌ر بڕان به‌ تێخ

با تشکر از گمگشته دل

صه‌يدی عار نيه‌ن

صه‌يدی عار نيه‌ن، صه‌يـــــــــــدی عار نيه‌ن
هه‌ر كه‌س عاشقه‌ن ناڵــــــه‌ش عار نيه‌ن
ئێمه‌يچ ناڵـــــــه‌مان خـــــــــۆ بێ كار نيه‌ن
كه‌س جه‌ ده‌ردی كـــــــه‌س خه‌به‌ردار نيه‌ن
منيچ دێــــــــــــــــوانه‌ي خــاڵی شيـــــرينم
پابه‌ندي تای زوڵف بۆ عــــــــــــــــه‌نبه‌رينم
به‌ڵام ئێـــــد شيـــــــــــــرين ئه‌يامان نيه‌ن
چوون خواجه‌ غه‌مخوار غــــــــۆڵامان نيه‌ن
هه‌رگێز چه‌نی كه‌س تا سه‌ر نه‌سـاته‌ن
شه‌رتش ئێقرارش وه‌فاش يه‌ك ســـــــاته‌ن
تا مه‌يــــۆ وه‌لام ڕه‌ندی جــــه‌مين گـــــــوڵ
خـــــه‌وفی هێجرانش مه‌نيشـــــۆم نــــه‌دڵ
ئه‌و ساتـــه‌ شيـــــرين مه‌كێشـــۆ ده‌سته‌م
مـــــاوه‌رۆ به‌ ســـۆز زامانی خـــــــــه‌سته‌م
جه‌ خه‌وفی لواش جه‌ستـــــه‌م نه‌ له‌رزه‌ن
هاواروهه‌ی داد، هه‌ی هــــــــــــانام به‌رزه‌ن
گيــــرووده‌ی هێجران دايێم بێ كـــــه‌يفه‌ن
كافر گيرووده‌ي هێجران بۆ،حـــــــــــــــه‌يفه‌ن
ياران يه‌ ســــــــه‌نگه‌ن ته‌نش خــــاشاكه‌ن
جه‌سته‌ی مه‌ينه‌ت بار من ته‌مــــــــاشاكه‌ن
يه‌ سه‌نگه‌ن وه‌ی ته‌ور مه‌ســــــۆچۆ به‌ تاو
دڵ قه‌تره‌ی هوونه‌ن چوون نه‌بـــــــــــۆ به‌ ئاو
(صه‌يدی ) جه‌ هێجران شۆخی جه‌مين لاڵ

                          

به جای مقدمه

به نام خدا

سلام بر هورامان و سلام بر شما خواننده وبلاگ

و سلام بر شعر این کلام زیبا دوست داشتنی وشاداب و  سلام بر شاعر این هنرمند با ارزش .

شعر را دوست دارم چون به من آرامش می دهد  در تنهایی دوست دارم فقط شعر بخوانم و یا برام شعر بخوانند شعر به من جانی تازه می دهد من خود شاعر نیستم  اما شاعران را دوست دارم .

این را هم اضافه کنم شعرهای عاشقانه را بیشتر از هر شعری دوست دارم.

دوستان عزیز هورامان منطقه ای است شاعر پرور - به هر گوشه ای از این بهشت زیبا سر بزنی چه در شهر های آن و چه در روستاهای دور افتاده آن  حتما رد پای شاعر ی را خواهی دید  - شاعر ی با شعرهای زیبای عارفانه و عاشقانه و . . .

هم اکنون بنده بر خود لازم دانستم تا هر از چند گاهی برای دوستداران فرهنگ هورامان چه در ایران و چه در سایر کشور ها از یک شاعر بزرگ هورامان با اشعار زیبایش  یاد کنم .

منتظر نظرات سبز شما عزیزان هستم.

« عکسی زیبا از شهر پاوه »